A prezentacja zawodników już wkrótce!

Kumpel powiedział mi kiedyś, że ciąży na nim klątwa. Puścił jeden tekst do pewnego pisma – potem magazyn upadł. Puścił kolejny w następnym – znów to samo. Ja mam nieco inaczej, bo zawsze kiedy jestem o krok od publikacji – coś się dzieje i w ostateczności publikacji nie mam. Jeden tekst czeka na druk już sam nie wiem, ile – pięć lat?

Zacząłem więc poważnie zastanawiać się nad alternatywnymi możliwościami publikacji, czyli w tak zwanym „selfpublishingu”, w e-bookach. „Wydawcy”, którzy tak naprawdę nie mają wiele wspólnego z wydawcami, a raczej z hurtowniami utworów, kuszą genialną stawką 50% od każdego sprzedanego egzemplarza (ceny detalicznej, czy też katalogowej, różnie to nazywają). Powstrzymują mnie trzy rzeczy:

1. Wydawanie by-yourself ma to do siebie, że nie stoi za autorem żaden redaktor, ani korektor, który mógłby poprawić to, czego literat nie widzi. Może jestem staromodny, ale dla mnie praca nad tekstem jest ważna. Nie lubię wrzucać nigdzie czegoś, co w jakimś sensie mogłoby być zawstydzające. Bo robię błędy, jak każdy, nawet doświadczony autor i redaktor. Czasem coś pokręcę w intrydze i nie ma mocy, abym sam to dostrzegł. Do tego potrzeba „zewnętrznych” oczu. Nie jestem w stanie zapłacić nikomu za to, by mi dopomógł, a choć mam ludzi, którzy zrobiliby to za darmo, to nie mam tyle tupetu, aby ich o to prosić. Oni też mają swoje życia, swoje rachunki, swoje pustki w portfelu.

2. Rynek e-booków w Polsce to margines. Niby coś tam się świetnie sprzedaje, ale patrząc na statystyki – są to książki, które równie dobrze sprzedają się w formie papierowej. Debiutancka książka w e-booku jest skazana na porażkę. Niech będzie, że kosztowałaby nawet 9 złotych, czyli równowartość dwóch piw w knajpie – kupi i tak niewielu. Po pierwsze dlatego, iż w takiej cenie nie ma co liczyć na zabezpieczenie DRM, czyli będzie piratowana do upadłego, o ile w ogóle ktoś będzie chciał taką drobnicę piratować. Nie wiem, jak Wy, ale ja jak widzę książkę za 9 złotych gdziekolwiek indziej poza antykwariatem, to zapala mi się czerwona lampka ostrzegawcza – „co za rzecz kosztuje tak mało?”. Po drugie – 50% z 9 złotych to 4,50. Żeby mi się opłaciło wydawać takiego e-booka, musiałbym sprzedać około 1000 egzemplarzy. A to raczej niemożliwe. UWAGA NA MARGINESIE: tak, publikacja e-booka jest darmowa, aczkolwiek biorąc pod uwagę ile czasu wkładam w pisanie tekstów, to sprzedanie mniej niż 1000 egzemplarzy jest śmiechem na sali. Średnio tworzę jeden tekst w ciągu pół roku. Jego objętość to około 80-100 tysięcy znaków. Więc potrzeba mi 3-4 takich opowiadań, żeby złożyć książkę. Czyli w najlepszym razie – tracę dwa lata, żeby sprzedać (scenariusz optymistyczny) – 100 egzemplarzy i zarobić 450 złotych. Ok, za prąd mi się zwróci, ale co z tego? O scenariuszu pesymistycznym nie ma nawet co gadać. Poza tym – ile tak naprawdę jest w kraju wielbicieli e-booków? Sądzę, że poza czterocyfrową liczbę to nie wychodzi. Mylę się?

3. „Self-publishing” to dla mnie w ogóle coś niepojętego. Cierpię na ogromną potrzebę wydawania czegoś na papierze. Wydania, dodajmy, staroświecko pojętego, tzn.: wysyłam tekst do wydawnictwa, a te je przyjmuje. Potrzebny jest mi ten pierwszy sukces – żeby ktoś na tym etapie to docenił. Wydanie samodzielnie jest wybiegiem, które być może pozwoliłoby mi nieco więcej zarobić (gdybym miał nazwisko itp.), aczkolwiek zawsze pozostanie mi we łbie świadomość – puściłeś to w e-booku, bo nikt nie chciał wrzucić to na papier. Tak, jestem próżny, w pewnym sensie każdy literat czuje taką potrzebę. Mniej lub bardziej, ale jednak.

Mam mały magazyn tekstów, które mógłbym zebrać w elektroniczny zbiorek, ale koniec końców – nie robię tego. Pisanie jest najszczerszą formą mojej aktywności życiowej. Gdybym poszedł na e-booka, zaprzeczyłbym swoim ideałom. Poczekam więc raczej, aż się ryneczek ów rozwinie. Może zaczną w nim panować normalne warunki. Wtedy – nie powiem nie.

Dla wszystkich więc partii i każdego polityka obrazek poniżej, a ja ogłaszam, że tak jak co wybory, oddaję głos nieważny skreślając wszystkich i dopisując na karcie do głosowania Kasię Cerekwicką. Srał was wszystkich pies.

Maciej Wiesław Pitala od: Katarzyna Anna Uznańska
Psucie czytelnika – Arkady S.: „Od Sasa do Asa blog.” – Salon24 – od tego się zaczęło, polecam lekturę (przyp. ES).

Marcin Zwierzchowski: Pierdzielenie o niczym. Co w tym dziwnego, że większość książek/filmów/płyt z muzyką to szmiry?

Maciej Wiesław Pitala: Ale ta konkretna książka jest akurat bardzo dobra

Marcin Zwierzchowski: Sebastiana? No tak, ale on o tej książce tylko wspomina, a tak to marudzi na to, że zimą pada śnieg.

Anna Tess Gołębiowska: Rany, nie mogliście znaleźć inteligentniejszego trolla?

Patryk Sadowski: lol

Emil Strzeszewski: Ja chciałbym tylko zauważyć, że następujące słowa z tego artykułu są prawdą: „Czytelnik nie mając wyboru z czasem zaczął akceptować bardzo, ale to bardzo marny poziom wydawnictw, z kolei dzieciom, obecnym nastolatkom, uczyniono w ogóle straszną krzywdę, bo wychowani na literaturze złej, dobrej już nie potrafią poznać i tej umiejętności nie nabędą. Tym samym nasz rynek wychował całe pokolenie literackiego bezguścia, które na wszelką próbę ukazania im czegoś wartościowego, poprzez kontestację stanu obecnego (a inaczej się nie da), reaguje agresją.”. To już przecież nie chodzi nawet o to, że śnieg pada w zimie. On pada także w lecie.

Maciej Wiesław Pitala: A komentarze powyżej udawadniają że facet ma racjie

Emil Strzeszewski: Dokładnie tak. Zastanawiam się wręcz, czy nie upublicznić ich na swoim blogu. Po nazwisku. Bo jak widzę, kto reaguje w ten sposób, to potem mam ogromne, wręcz ontologiczne, wow.

Maciej Wiesław Pitala: No tak a to nie sa tacy sobie ot czytelnicy. Redaktorzy dówch sporych portali i redaktor wielkiego wydawnictwa. To oni decydują co się wydaje i jak co jest oceniane, mają relany wpływ na rynek

Marcin Zwierzchowski: Panowie, o czym wy dyskutujecie? Tutaj nikt nie broni złej literatury. Według mnie po prostu Arkady wypisuje takie oczywistości, że szkoda liter. Tak – większość literatury to szmira, głównie dlatego, że literatura popularna musi byc „bezoporowa”, czyli nie wymagac od czytelnika wysiłku. Czy mi się to podoba? Nie. Czy widzę szansę na zmianę? Nie.

Marcin Zwierzchowski: A, tak przy okazji – cytowany przez Emila fragment, łącznie z tym pierdzeleniem od dwóch dżemach, to bzdury. Czytelnik ma wybór, wciąż powstaje sporo dobrej literatury. Trzeba tylko się wysilić i czegoś poszukać. Do ręki dają tylko szmiry.

Emil Strzeszewski: Malakh, to, że coś jest oczywistością, nie oznacza, że jest bzdurą. I jeszcze jedno pytanie – pytam Ciebie jako faceta, który ma wpływ na to, co się ukazuje w NF i w Prószyńskim – czy popularna literatury rzeczywiście MUSI być „bezoporowa”? Rozumiem, że pod tym pojęciem rozumiesz schematyzm i tym podobne, które pozwalają czytelnikowi poczuć się swojsko na zasadzie „lubię te filmy, które już znam”?

Emil Strzeszewski: No i odnośnie wyboru przez czytelnika różnorodnych lektur. Ja czuję się wyrobionym, świadomym czytelnikiem. W jakiś sposób znam się na rynku, znam stronę schematyczną literatury, znam tą ze schematów się wyrywającą. Ale czy to samo wie czytelnik, który raz za razem sięga po schematyczną literaturę, której na półkach jest, ja wiem, z 90%? Ok, wybór dalej pozostaje, ale coś mi tu bardzo śmierdzi.

Marcin Zwierzchowski: Nie, nie musi. „Bezoporową” fantastyką nazwałbym prozę Canavan czy Meyer. Książki z serii NF już nie, bo choć są rozrywkowe, wybieram tylko te, które bardzo mi się podobają. Opowiadania w NF to już natomiast inna bajka, bo na tym polu bawię się i eksperymentuję;)

Emil Strzeszewski: Należy tu zauważyć, nie wiem, czy się zgodzisz, że atrybut „rozrywkowy” wcale nie wyklucza atrybutu „nieschematyczny”, czy w ogólności, uproszczając bardzo – „ambitny”. Dla mnie rozrywką jest Dostojewski, a przecież jest to trudna, zaangażowana literatura. Szkoda, że większość wydawców nie zna tego środka. Dla nich to albo Wędrowycz, albo Tomasz Mann. Bo albo „rozrywka”, albo „coś ambitnego”. A to przecież może być dokładnie to samo. I stąd popieram gadanie kolesia z bloga – niby oczywistości, a jakoś na rynku dalej gówno goni gówno (z kilkoma chlubnymi wyjątkami).

Marcin Zwierzchowski: Ale zawsze rządziło i będzie rządzić gówno. Miliony much właśnie tego chcą. Co mogłoby to zmienić? Chyba system oświaty, który byłby pomyślany tak, aby młodych wprowadzać w literaturę i pokazywać im, że może być przyjemna. A nie kazać czytać „Dziady”. Jasne, to polska kultura, wsytd nie znac, ale liczbę pozycji klasycznych i obowiązkowych należałoby skrócić, a dać więcej książek dobrych, ale i popularnych.

Emil Strzeszewski: No i w ten sposób każdy może przerzucić odpowiedzialność na innego. W rezultacie faktycznie nic się nie zmieni.

Marcin Zwierzchowski: A na kogo chcesz przerzucić? Na siebie? Na redaktorów? Co z tego, że będę wydawał super książki, skoro będą leżeć w magazynach? Cokolwiek zmienić może jedynie oświata, albo media – te już jakiś czas temu zrezygnowały z dyskusji o książkach, bo to niemodny produkt. Książka w telewizji, która jest przeciez najsilniejszym medium, nie istnieje.

Emil Strzeszewski: Chodzi mi o same zjawisko – czytelnicy nie czują się odpowiedzialni, bo nie oni piszą książki, autorzy nie czują się odpowiedzialni, bo oni piszą pod dyktat wytargetowanych odbiorców, redaktorzy nie są odpowiedzialni, bo dostają to, co dostają, wydawcy też nie, bo wydają to, co redaktorzy wybrali. Winna jest więc oświata. Spoko.

To by było na tyle w temacie. Jeśli pojawi się jeszcze jakiś ciekawy głos, zapewne wkleję go w komentarzu do wpisu. A co Wy o tym sądzicie?

Do zabawy w dom potrzebna jest jednak również praca. Mnie co prawda sponsoruje uczelnia, ale co to za sponsoring, skoro jak się okazuje – na testowaniu filmów zarabia się jedną trzecią więcej, niż w moim przypadku. Moja Luba zaś skończyła studia w Ostrołęce i została bakałarką anglistyki bez dalszych perspektyw. W zawodzie nic nie znalazła i prawdopodobnie nic nie znajdzie. Jeszcze problemy powstają przy okazji jej studiów uzupełniających, ale o tym kiedy indziej. Na szczęście – są agencje pracy tymczasowej. Tam dziewczyna znalazła wybawienie. Mnie za to tam nie chcą, bo nie mam jeszcze ustalonego grafiku na październik.

Aby wyżalić się w pełni, muszę wspomnieć, że nie mogę podjąć pracy na pełen etat, bo jeśli to zrobię, stracę bezpowrotnie stypendium doktoranckie. Mogę pracować na pół etatu, bądź na zlecenie, ewentualnie o dzieło. Tak wygląda teoria, praktyka jest zaś taka, że nie mogę pracować nigdzie, bo pracodawcy patrzą na mnie nie jak na rzetelnego, solidnego człowieka, ale faceta, który ucieka od roboty w studia. Poniekąd mają rację. Uważam, że praca uwłacza człowiekowi, ale w jakimś sensie adekwatną za to rekompensatą jest odpowiednio wysoka wypłata.

Nie mogę podjąć pracy poza Olsztynem, bo jeszcze dwa lata przynajmniej jestem tu uziemiony, właśnie ze względu na doktorat. Praca w mediach, wydawnictwach więc także odpada, bo musiałbym robić wszystko zdalnie, a to nie jest w Polsce modne i nie ma wielu takich ogłoszeń. Jak już są – zawsze znajdzie się ktoś inny, co w sumie mnie nie dziwi przy nadmiarze produkowania masowego absolwentów wyższych uczelni.

Jako, że szybko zrozumiałem, że nie mam szans na rynku pracy, postanowiłem działać niekonwencjonalnie. Stworzyłem CV, w którym zamiast mojego zdjęcia wkleiłem fotkę foki. Czekam teraz na jakieś fajne ogłoszenie z wydawnictw. Prześlę im to.

Dlaczego tak? Po pierwsze – mogę sobie kpić. Jednak stypendium doktoranckie daje jakieś możliwości materialne, niewielkie, ale mimo wszystko jakieś są. Po drugie – skoro nie mogę niczego zaoferować pracodawcy, by mi uwierzył, postawię na poczucie humoru.

Wypełniając ankietę w CityBanku w rubryce „O sobie”, napisałem, iż lubię foki, a do wykarmienia mam narzeczoną oraz kota. Zadzwonili. To był pierwszy telefon od bardzo dawna. Oczywiście nie przyjęli, gdy usłyszeli, że nie mogę pracować na pełen etat, ale przynajmniej była ta pierwsza rozmowa. Ktoś się mną zainteresował. To dzięki tym fokom, jak sądzę. CV wyróżniało się na tle innych. Po zastanowieniu doszedłem jednak do wniosku, iż foki nie wystarczą. Powinienem podstawić za nie morświny.

To tyle w kwestii honoru bycia doktorantem. Gdy moja rodzicielka chwali się komuś, że robię doktorat, krzywię się i parskam. Odpowiadam zawsze, że lepiej będzie, jak powie, iż pisuję literaturę. To brzmi może mniej poważnie, niż kariera naukowo-akademicka, ale przynajmniej jest uczciwsze.

Na zakończenie tego wywodu – do jakiej generacji się zaliczam? Do Generacji X? Czy do Generacji Globalnej Wioski? Odpowiem sam sobie – ani tej, ani tamtej. Stoję na rozdrożu, między potęgą wszechobecności natłoku informacji, a totalnym brakiem perspektyw wynikłym właśnie przez wszechobecność informacji. W takiej erze ekspertem jest każdy, kto otworzy gugle. Winien jestem sam sobie. Urodziłem się za wcześnie i za późno jednocześnie. Takie martwe nic wyrzucone na brzeg morza, jak ten morświn ze zdjęcia powyżej.

Zdjęcie pochodzi ze strony http://www.salamandra.sylaba.pl/news/2002/news004.html i jest autorstwa Ryszarda Kretkiewicza

Zasad królewskiej gry nauczył mnie ojciec, który był na tyle dobrym szachistą, że potrafił pokazać mi urok szachów. Miał wyobraźnię przestrzenną i widział rozgrywkę nie jako system logicznych powiązań, ale jako piękno kompozycji. Ten gen odziedziczyłem po nim. Mam dokładnie to samo. Rzadko kiedy gubię się w miastach; zwykle wystarczy raz pokazać mi drogę, żebym po latach mógł ją odtworzyć; mam ponadprzeciętne poczucie proporcji i zapewne byłbym urodzonym architektem.

Dość szybko zacząłem wygrywać z ojcem i wygrywać z rówieśnikami. Oczywiście, zdarzały się wpadki. Nie zapomnę jak dostałem mata w czterech posunięciach. Mimo to zostałem wśród znajomych takim „lokalnym Kasparowem”, bo zwykle z większością moich przyjaciół wygrywam i to znacznie.

Lubię grać w szachy i często oddaję się tej rozrywce, jednak bez ambicji pokazania na co mnie stać (zrobiłem tak tylko raz, gdy posiadówę piwno-szachową w pubie przerwał mi oraz moim współbiesiadnikom jakiś facet chwalący się „co to nie on” – dostał mata w kilkunastu posunięciach i choć w rewanżu musiałem uznać jego wyższość, to zajęło mu to około kilkadziesiąt ruchów). Znam swoje możliwości. Jestem w stanie wygrać z większością niedzielnych graczy, ale nie mam żadnych szans z prawdziwymi szachistami. Wchodzę więc na kurnik i bywa, że przegrywam dwadzieścia partii z rzędu, przez własne błędy, a bywa, że mój umysł pracuje na zwiększonych obrotach i wygrywam rozgrywkę za rozgrywką. Od czasu do czasu lubię poszperać wśród stron szachowych, czy zajrzeć do książki Stanisława Kacprzaka W krainie szachów.

Szachy imponują mi również dlatego, że posiadając bardzo proste zasady, są niesamowicie skomplikowaną grą. Szachy są tak skonstruowane, aby promować nietuzinkowe osobowości, bo tylko człowiek o nieprawdopodobnej inteligencji jest w stanie wspiąć się na wyżyny królewskiej gry. Badam więc z zamiłowaniem historię szachów i raz po raz rozszerzam oczy ze zdumienia. Uwielbiam styl gry Alechina, który potrafił poświęcać najistotniejsze figury, aby zdobyć niepodważalną przewagę pozycyjną. Ujmuje mnie sposób bycia pierwszego Mistrza Świata – Wilhelma Steinitza, który potrafił przegrywać partie z karczmarzami, aby nie żądali od niego zapłaty za świadczone usługi. Z lubością wyszukuję szachowych anegdot.

Bobby Fischer

Wśród moich ulubionych wirtuozów tej gry znajduje się Bobby Fischer. Był to jeden z najmłodszych szachowych geniuszy – w wieku 14 lat uzyskał tytuł arcymistrza, rok później (w 1958) został mistrzem Stanów Zjednoczonych, a stamtąd powędrował już na szczyt w ekspresowym tempie. Do historii przeszedł jego mecz z Borysem Spasskim w 1972 roku.

Wydawać by się mogło, że Fischer był typowym gburem i rozkapryszonym młodzieńcem. Jego trudny charakter nakazywał dyktować federacji FIDE warunki przed meczem o mistrzostwo świata. Warto nadmienić, że młody Bobby był „zaledwie” pretendentem do tytułu. Kłócił się on o miejsce, w którym miała się odbyć impreza, o wynagrodzenie, o obecność kamer (o które zresztą sam prosił). Mam jednak wrażenie, że Fischer miał silne i słuszne poczucie własnej wielkości. Był tytanem, który wiedział, że mu się należy. Bezkompromisowo więc okazywał to. Lubię ludzi, którzy znają swoją wartość, nawet jeśli egzekwują swoje prawa w tak wyrachowany sposób.

Spasski wygrał pierwszą partię zaplanowanego na 24 rozgrywki meczu. Wygrał ją z olbrzymią przewagą, po szybkim błędzie Fischera. Doprowadziło to do tego, iż rozdrażniony Bobby nie stawił się na drugą odsłonę oddając ją walkowerem. Potem jednak nastąpił fenomenalny pokaz jego możliwości. Wygrał 5 spośród dziewięciu kolejnych partii, dopiero w jedenastym starciu przegrywając. Kolejnych dziesięć rozgrywek było już bardzo wyrównanych, ale ani razu Spasski nie zdobył więc niż pół punktu za remis. Mecz zakończył się w dwudziestej pierwszej partii, zwycięstwem Fischera 12½ – 8½. Szczegóły tutaj.

Potem Bobby obraził się na szachowy świat i na swoją pierwszą obronę tytułu się nie stawił. Wrócił do sportu po wielu latach, tylko po to, żeby jeszcze raz udowodnić Spasskiemu, że jego wiktoria była zasłużona. Fischer zdobył wszystko i doszedł do wniosku, że nie musi już nic nikomu udowadniać. Fischer był wielki, niezaprzeczalnie.

Postanowiłem przyjrzeć się jego sposobowi gry. Odkryłem, że jednym z jego ulubionych debiutów były przeróżne warianty obrony indyjskiej. Sam zwykle grywam partie hiszpańskie (większość graczy na Kurniku grywa właśnie w ten sposób), bo pozwalają zarówno na bezpardonową walkę od pierwszych posunięć, jak i grę pozycyjną. Obrona indyjska jest debiutem zamkniętym, więc nie można jej grać bez przerwy. Mimo to chciałem ją wypróbować. Okazja nadarzyła się dzisiejszego poranka. Rozgrywka spodobała mi się na tyle, iż przytoczę ją w całości oraz postaram się poddać analizie.

Gram czarnymi, przeciwnik jest na moim (niskim bądź, co bądź…) poziomie.

1. d4 Sf6
2. Sf3 …

Należy się w tym miejscu parę słów wyjaśnienia – rywal nie gra żadnego debiutu. Teoria nakazuje grać mu skoczka na c3, a później wyekspediować piona na e4. Ja jednak w miarę konsekwentnie postanawiam trzymać się wariantu staroindyjskiego, aczkolwiek już na tym etapie odczuwam presję związaną z możliwością wypadu skoczka białych. Muszę więc zadziałać z zaburzeniem tempa gry na…

2. … d6
3. d5 g6
4. e3 Gg7
5. Sc3 …

Jak widać – białe szykują atak gońcem na b5, by nie dopuścić do roszady. Są przy tym ostrożne – zdobyły środek pola skoczkami, ale zabrakło im konsekwencji. Gdyby najpierw zagrały lewego konia na c3, mogłyby postawić piona na e4, co umocniłoby ich pozycję. Jak się zaraz okaże – z atakiem nie zdążą…

5. … O-O
6. Hd4 e6
7. dxe6 Gxe6
8. e4 Sc6
9. Hd2 Gg4
10. Sg5 He7
11. Sd5 …

Tutaj za chwilę popełnię pierwszy błąd, który, jak na ironię, da mi przewagę. Koncentracja sił na skrzydle królewskim umacnia i tak twardą obronę przypominającą bunkier, a rywal dobroczynnie pozwala mi właśnie odblokować przekątną a1-h8. Już wtedy mogłem skorzystać z okazji i wymienić skoczków na d5, ale w odwodzie na linii d stoi hetman białych, co uniemożliwiłoby przeprowadzenie ataku. Wybieram więc…

11. … Hd7
12. f3 …

Niezrozumiałe posunięcie białych. Utrata tempa i „pozorna” pułapka na najbardziej wysuniętego gońca. Lepsze byłoby chyba wzięcie skoczka i szach, a później wyprowadzenie hetmana na d5 oraz atak na moje osłabione skrzydło hetmańskie celem demontażu bunkra, który zrobiłem, by chronić króla. Korzystam więc z okazji…

12. … Sxd5!
13. exd5 Wfe8+
14. Se4 Gf5!
15. Gb5 …

Gdybym nie popełnił błędu w jedenastym ruchu, nie mógłbym tak łatwo wysunąć wieży i miażdżącej przewagi pozycyjnej. Wydaje się, że jestem w potrzasku, a białe wreszcie przypuszczą udany atak na skoczka c6, a w rezultacie na mojego hetmana. Nic z tego.

15. … Gxe4
16. fxe4 Wxe4+
17. Kf1 Hf5+
18. Hf2 Hxd5!
…

Środek opanowany, przewaga kompozycyjna, a białym grozi mat w dwóch ruchach: 19. … Hd1+ 20. He1 Hxe1#. Oczywiście białe mogą się jeszcze ratować wysuwając piona na g3, co znacznie przedłużyłoby partię. Jednak panikują…

19. c4 Hd3+
20. Kg1 Gd4!!
…

Przyznam się, że dopiero przy analizie partii zrozumiałem, że mogłem dać mata w dwudziestym ruchu. Miałem jednak tak klarowną sytuację, że mogłem pozwolić sobie na błędy. Białe co prawda dalej mogą się bronić pionem na g3, ale już teraz niewiele by to dało. Zamiast tego próbują odciągnąć moją uwagę i biorą skoczka:

21. Gxc6 Hd1#
0-1

Co w rezultacie doprowadziło do oryginalnego zakończenia.

Partia nie stała na wysokim poziomie. Od razu widać, że spotkało się dwóch amatorów. Jednak cieszę się, że mogłem wypróbować obronę staroindyjską. Dzięki tej partii zrozumiałem, że daje ona nieprawdopodobne możliwości gry pozycyjnej. To inteligentny debiut, choć trudny. Na dodatek inicjatywę przejmują w nim białe, a czarne pozostają w odwodzie, ale tylko pozornie. Debiut ten pozwala bowiem umocnić im pozycje i być o krok przed białymi w tej kwestii. Można cierpliwie czekać na kontratak w chwili, gdy białe wreszcie się odsłonią.

Zrozumiałem, dlaczego Bobby Fischer grał w ten sposób – miał bowiem jaja dać przeciwnikowi fory, w ostateczności i tak robiąc z nim, co chciał. Bezkompromisowo, z wyrachowaniem. Jak prawdziwy mistrz.

Ja na swoich warsztatach filozoficzno-dziennikarskich rzucam podobnych porównań całą masę. Ostatnio na przykład gadałem o tym, jak to Propp wypunktował z czego składa się bajka, dzięki czemu stworzenie własnej bajki przypomina dziś gotowanie według przepisu. Wysyp mąkę, weź dwa jajka, dodaj proszku do pieczenia… Tak samo u Proppa – weź dwóch pozytywnych bohaterów, jednego starszego, by opiekował się młodszym, dodaj tego złego, którego koniecznie trzeba pokonać, by osiągnąć dojrzałość, etc.

Znowuż mój wykładowca z ontologii powiedział mi kiedyś, że pojęcie „trwogi” u Heideggera to pojęcie „trwogi” Bruce’a Lee. Gdy na Mistrza Pięści zrzucono klatkę w Wejściu Smoka ten nie miotał się, ale spokojnie czekał, wiedząc, że należy pogodzić się z sytuacją zagrożenia. Trwożył się, ale wiedział, że nie może zrobić nic więcej w takim obliczu wypadków. Uspokoił się więc, poczekał. Aż wreszcie uderzył, gdy przyszła okazja.

Dobrego nauczyciela od złego odróżnia fakt, że dobry nauczyciel nie musi nikogo „uczyć” materiału, a wystarczy, żeby znalazł sposób na jego przyjazne wytłumaczenie. O ile bardziej działa na wyobraźnię dziecka analogia do wiązania butów, niż żmudne szukanie sposobu na rozwiązanie równania chemicznego? O ileż łatwiej opowiadać o formaliźmie Proppa, gdy porównuje się go do gotowania według przepisu? Jak bardzo prosty wydaje się egzystencjalizm Heideggera, gdy przedstawiamy go na przykładzie zachowania Bruce’a Lee?

Podczas jednej z lekcji pokazowych przed dyrekcją użyłem komputera i rzutnika, by poprowadzić zajęcia przy pomocy prezentacji multimedialnej. Mówiłem o starożytnej Helladzie, o Rzymie, o filozofii, kulturze, architekturze nawet. Prezentowałem uczniom rozwój tych wielkich cywilizacji naocznie. Zobaczyli sobie Sokratesa, Sofoklesa, Partenon itp. Na jednym slajdzie umieściłem zaś obraz niezwiązany z tematem. Byli to dość prymitywni ludzie, ubrani w zwierzęce futra, ukryci w plecionych chatach, oporządzający ryby. Powiedziałem wtedy:

- Moi drodzy, tak wtedy wyglądało życie w Polsce.

Później oczywiście wytłumaczyłem, że na terenach dzisiejszej Polski zamieszkiwały różne plemiona koczownicze, na różnym poziomie rozwoju, a obraz jest raczej metaforą tego jak mieszkańcy Polis, czy Rzymu widzieli świat poza własną miedzą. Uczniowie chwycili w lot, pojawiły się śmiechy, błysk zrozumienia w oczach.

Nie uważam siebie za dobrego nauczyciela, jestem raczej przyzwoitym kursantem. Mam otwarty stosunek do swoich podopiecznych, nie staram się tworzyć barier i nie wymagam absolutnie żadnego szacunku. Na szacunek należy sobie zasłużyć, nie zaś egzekwować go ex cathedra. Gdy zaś sobie zasłużę, gdy okażę się na tyle dobry, tym mniej będę miał powodów, żeby szacunku wymagać. Wtedy po prostu go otrzymam. Wiem to, bo dzieci i młodzież to szczere audytorium. W szkołach spotykają ich z nauczycielskich ław raczej inne zachowania niż to, jakiego doświadczają przy mnie. Już więc sam fakt, że ktoś traktuje ich jak równych sobie, wzmacnia ich szczerość i wdzięczność. Zdążyłem się o tym przekonać w ciągu ostatnich kilku lat.

Nigdy nie mam problemów z tym, żeby trafić do uczniów. Oczywiście – nie każdy mnie lubi, mam swoje wymagania, a ludzie są różni, ale generalnie zawsze pozytywne wibracje fruwają w powietrzu. A ja czuję, że nie mówię do ściany. Ciekawy jestem, ilu nauczycieli w Polsce jest w stanie o sobie coś takiego powiedzieć bez mrugnięcia okiem?

Mam nadzieję, że wielu. Chciałbym w to wierzyć. Ogarnia mnie jednak heideggerowska trwoga, że jest inaczej. Nauczanie dzieci i młodzieży nie jest bowiem proste jak sznurowanie, ani jak przepis Proppa na bajkę. Cieszyłbym się, gdyby moje podejrzenia okazałyby się niesłuszne. Mam nadzieję, że polska kadra nauczycielska nie jest tak daleko od cywilizacji jak to było w przypadku Hellenów, Rzymian i koczowniczych plemion w czasach starożytnej świetności.